Το ποτενσιόμετρο και η σημασία του στον τόνο.
Οι περισσότεροι ξοδεύουν αμέτρητες ώρες αναζητώντας τον ιδανικό μαγνήτη, το κατάλληλο overdrive ή τον τέλειο ενισχυτή, συχνά όμως αγνοούν ένα εξάρτημα που επηρεάζει ολόκληρη την αλυσίδα του ήχου: το ποτενσιόμετρο της έντασης.
Η κλασική «συνταγή» λέει ότι οι humbuckers χρειάζονται 500k pots και οι single coils 250k. Στην πράξη όμως πρόκειται περισσότερο για έναν γενικό κανόνα παρά για φυσικό νόμο.
Αυτό που είναι βέβαιο είναι πως ένα καλύτερο ποτενσιόμετρο από αυτό που έχει ήδη το όργανο μπορεί να κάνει τους μαγνήτες να αποδίδουν πολύ καλύτερα και στο μέγιστο των δυνατοτήτων τους. Επίσης όσο καλό και να είναι ένα όργανο τα ποτενσιόμετρα φθείρονται και πρέπει να αλλάζονται μετά από ένα χρονικό διάστημα και ανάλογα με την χρήση.
Ας μην ξεχνάμε επίσης πως λίγο καθαριστικό επαφών με λάδι βοηθάει στην ομαλή λειτουργία τους.
Το συγκεκριμένο άρθρο αναφέρεται κυρίως σε κύκλωμα στο οποίο η ένταση και ο τόνος ρυθμίζονται από τον μαγνήτη και ένα volume ποτενσιόμετρο για να πάρουμε το μέγιστο κέρδος και τις συχνότητες που μας ενδιαφέρουν δίχως να περάσουν σε overdrive - distortion κυκλώματα ανεπιθύμητες συχνότητες. Τα ίδια φυσικά ισχύουν για όλα τα σχετικά κυκλώματα αλλά εδώ δεν γίνεται αναφορά σε ποτενσιόμετρο τόνου.
Το volume pot δεν ελέγχει μόνο την ένταση
Το volume pot αποτελεί μέρος του φορτίου που «βλέπει» ο μαγνήτης. Αυτό σημαίνει ότι μεταβάλλει:
το ύψος του resonant peak
τη σκληρότητα της επίθεσης (attack)
τη συμπεριφορά των αρμονικών
την ποσότητα ανεπιθύμητων θορύβων
τον τρόπο που αντιδρά το πρώτο πετάλι
Οπότε δεν αλλάζει απλώς την ένταση.
Ένα 500k volume pot επιτρέπει συνήθως μεγαλύτερο resonant peak.
Το αποτέλεσμα είναι περισσότερη λαμπρότητα, λιγότερη συμπίεση, αλλά και μεγαλύτερη έμφαση σε pick attack, string noise και υψηλές αρμονικές. Είναι ακατάλληλο λοιπόν για μαγνήτες μονού πηνίου.
Ένα 250k pot μειώνει αυτό το peak και εξομαλύνει τη συμπεριφορά του μαγνήτη όταν το παράθυρο του μαγνητικού πεδίου ή διάφραγμα του μαγνήτη δεν είναι μεγάλο. (κάτι κοντά σε single coil μέγεθος) αλλά τα 250Κ, αποδίδουν επίσης καλά και με fender full range μαγνήτες ή YJM Fury)
Οι πιο συνηθισμένες επιλογές για humbucker είναι κάτι ανάμεσα σε 350Κ για πιο ζεστό ήχο μέχρι 580Κ για μαγνήτες με λιγότερα πρίμα (350Κ έχουν κάποιες Gibson).
Τα ποτενσιόμετρα μπορεί να γράφουν 250 ή 500 αλλά δεν είναι πάντα ακριβές αυτό. Υπάρχουν παλαιά 500Κ που είναι 350Κ αλλά και 500Κ που είναι 550Κ-560Κ όπως επίσης 250Κ που είναι 180Κ ή 270Κ. Αν δεν το μετρήσεις δεν το γνωρίζεις αλλά η διαφορά ακούγεται γιατί όσο ανεβαίνει η τιμή ανεβαίνουν τα πρίμα και μειώνεται η συμπίεση (compression). Στο 1Μ (1000Κhom) το σήμα είναι σχεδόν σαν να μην υπάρχει ποτενσιόμετρο τονικά αλλά αυτός ο ήχος μπορεί να είναι πολύ πρίμος και τραχύς με κάποιους μαγνήτες.
Γι` αυτό ένας πρίμος μαγνήτης μπορεί να ακουστεί πιο ζεστός και ένας μουντός να ακουστεί πιο ισορροπημένος σε συνάρτηση πάντα με το κούρδισμα, την απόσταση του μαγνήτη, το πάχος των χορδών και φυσικά με ότι ακολουθεί και επεξεργάζεται το σήμα στη συνέχεια.
Αν πάρει κάποιος CTS 500Kohm έχει 9% ανοχή και συνήθως είναι πάνω από 500Κ, γύρω στα 550Κ. Το 550Κ ακούγεται πολύ καλύτερα με πολλούς μαγνήτες της αγοράς, αφήνει λίγο high end παραπάνω, ενώ άλλα είναι 500Κ και η ανοχή είναι συνήθως προς τα κάτω, 450-490Κ. Σημασία έχει πώς ακούγεται στο σετάρισμα του καθενός αυτή η διαφορά των 100Κ ή των 50Κ. Είναι καθαρά προσωπική επιλογή, αλλά στο ερώτημα «υπάρχει διαφορά;» η απάντηση είναι ναι. Είναι λίγο πάνω ή λίγο κάτω τα πρίμα και η συμπίεση στο σήμα και όταν το σήμα αυτό πάει σε ένα κύκλωμα high gain καθορίζει την μετέπειτα επεξεργασία.
Όπως είναι γνωστό ένα σωστό ποτενσιόμετρο και ένα σωστό καλώδιο, όπως επίσης και οι γερές και καθαρές επαφές προσφέρουν την σωστή βάση για όλα τα υπόλοιπα. Έτσι λοιπόν αν αλλάξουμε κάποια στιγμή ένα ποτενσιόμετρο που προσφέρει ακριβώς αυτό που γυρεύουμε καλό είναι να μετρηθεί και να μπει ένα ίδιο στη θέση του.
Περισσότερα πρίμα δεν σημαίνουν πάντα καλύτερο ήχο
Σε ένα καθαρό σήμα η διαφορά μπορεί να φαίνεται μικρή.
Όταν όμως ακολουθούν:
overdrive
distortion
fuzz
high gain preamps
DSP μοντελοποιήσεις για αρκετούς
η κατάσταση αλλάζει γιατί κάνουμε μεγέθυνση στο σήμα με όλα όσα αυτό συνεπάγεται.
Κάθε ανεπιθύμητη αιχμή στις υψηλές συχνότητες πρόκειται να παραμορφωθεί και να ενισχυθεί πολλές φορές.
Το ζητούμενο δεν είναι να αφαιρέσουμε χρήσιμες υψηλές συχνότητες αλλά το να εμποδίσουμε την παραμόρφωση των λάθος υψηλών συχνοτήτων.
Ένα πιο ελεγχόμενο σήμα στην είσοδο του πρώτου gain stage συχνά οδηγεί σε:
πιο ζεστό overdrive
λιγότερο fizz
καλύτερη άρθρωση
πιο φυσικό crunch
πιο μουσική απόκριση
Ο έλεγχος του οργάνου
Για όποιον παίζει με το volume pot συχνά, ή συνέχεια, το ποτενσιόμετρο είναι μέσο έκφρασης και ακρίβειας.
Τεχνικές όπως:
violin swells
volume dynamics
clean-to-crunch transitions
έλεγχος gain από την κιθάρα
volume πάντα στο τέρμα και χρήση του σαν on off
όλα εξαρτώνται άμεσα από το πώς αντιδρά το pot.
Πολλοί διαπιστώνουν ότι ένα 250k pot προσφέρει γρηγορότερη μετάβαση σε σχέση με ένα τυπικό 500k αλλά σίγουρα κόβει πρίμα. (αυτό μπορεί να είναι και επιθυμητό)
Η ουσία
Το ποτενσιόμετρο δεν είναι απλώς ένας διακόπτης αλλά είναι μέρος της φωνής του μαγνήτη και επηρεάζει ολόκληρη την αλυσίδα σήματος πριν ακόμη το σήμα φτάσει στο πρώτο πετάλι ή τον ενισχυτή. Όσο χαμηλώνει η τιμή κόβει πρίμα (πάνε στην γείωση) και όσο ανεβαίνει περνάνε περισσότερα πρίμα.
Η σωστή ερώτηση λοιπόν δεν είναι:
«Τι pot προβλέπει ο κανόνας;»
αλλά:
«Ποιο pot κάνει το δικό μου σύστημα να παίζει καλύτερα;»
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.